اندیشه ، فلسفه
تجددگرايی
تاریخ

تجددگرايی

مهمترین پرسش نوشتار پیش رو این است که موضع تقی­زاده در مقام یک روشنفکرِ محقق و سیاستمدار ِواقع گرا در قبال مسئلۀ هویت ملی در رفع عقب‌ماندگی ایران با تکیه بر فرنگی‌مآبی چیست و در مقام یک سیاستمدار، نظرات روشنفکرانه­اش در باب تجّدد و رفع عقب­ماندگی ایران چقدر قابلیت ارجاع داشته است؟ اهمیتِ پرداختن به شخصیتی چون ......ادامه مطلب

گذشته، چراغ راه آینده است. به ویژه گذشته ای که از آن بازخوانیِ انتقادی شده باشد. ماشاالله آجودانی از آن دست مورخانی است که همه ی کوشش خود را صرفِ نقد نقشِ روشنفکران در تاریخ تجدّد ایران کرده است تا از این بن بست، دریچه ای بگشاید. آجودانی در سال ۱۳۲۹ در آمل متولد شد. تحصیلات دانشگاهی خود را در دانشگاه تهران در رشته ی زبان و ادبیات فارسی به پایان رساند و دکترای خود را نیز از همین دانشگاه دریافت کرد. وی نزدیک به هفت سال عضو هیات علمی دانشگاه اصفهان و مربی گروه زبان و ادبیات فارسی بوده‌ است. آجودانی در بهمن 1365 (ژانویه ۱۹۸۷) به لندن رفته و در این شهر با زنده یاد منوچهر محجوبی مدیر مسئول و ناشر مجله ی فصل کتاب در انتشار آن مجله همکاری کرد و از همان آغاز سردبیری آن نشریه را به عهده گرفت. وی هم اکنون سرپرست “کتابخانه ی مطالعات ایرانی” در لندن است. ......ادامه مطلب

روسو در جایی نوشته است از مجموعه خانه ها مدینه ساخته می شود و از مجموعه شهروندان یک شهر پدید می آید. آتن و دیگر مدینه های یونانی مجموعه افراد نبودند زیرا در آن زمان در یونان هنوز فرد و جامعه به وجود نیامده بود. سرپرست خانه عضو مدینه بود و وظایفی را که نسبت به آن داشت انجام می داد. روسو شاید شهر را بر مدینه ترجیح می داد اما در شهر هم احساس آسایش نمی کرد. او جامعه جدید را که در حال قوام یافتن بود دوست نمی داشت و نگران آینده آن بود اما از آن دل نمی کند. بسیاری کسان در قرن هجدهم در این دو دلی با روسو هماوا و شریک بودند. (از جهاتی می توان غربت ماکس وبر را با دودلی ......ادامه مطلب

در ادامه‌ی گفت‌وگو‌‌های آسو درباره‌ی مسائل بنیادی ایران، ماشالله آجودانی می‌گوید یکی از مهم‌ترین مسائل ما این است که بیش از اصلاح فرهنگ به تغییر سیاسی اهمیت دادیم و فکر کردیم که با سیاست می‌توانیم همه‌ی مشکلات را حل کنیم و ایران دیگری ‌بسازیم. این تفکر پاسخ درستی نداد و منجر به مشکلات بسیار اساسی دیگری در ایران شد. ماشاءالله آجودانی، پژوهشگر تاریخ، و نویسنده‌ی چند کتاب مهم، از جمله مشروطه‌ی ایرانی است. ......ادامه مطلب

واژه خرد گرایی هنگامی که در ارتباط با متفکران و فیلسوفان قرن هفده اروپا نظیر رنه دکارت، باروخ اسپینوزا، و گوتفرید لایب‌نیتس به کار رود، به معنایِ باور به عقل به عنوانِ تنها منبعِ معتبرِ است این متفکران تلاش نمودند حقایق اصلی هستی را از راه برهان و استدلال عقلی اثبات کنند. بدین ترتیب خرد گرایی یا عقل گرایی یا ......ادامه مطلب

مقدمه : شتاب روزافزون انسان در گذار از دهلیزهای هزارتو در توی علم، و فناوری؛ و گذار پی در پی از پوسته های جور واجور شعور متعارف، به سرعت شتاب را نیز از گویایی بازمی دارد. نیاز به کاربرد «ریشتر»[2]، در این زمینه دیر ......ادامه مطلب

در اواخر قرن نوزدهم میلادی، بسیاری از نویسندگان معاصر در هر دو شهر برلین و قاهره از تغییرات شهری با عبارات مشابهی یاد کردند و همگی بر این باور بودند که این تغییرات بر احساسات مردم تاثیرات بزرگی داشته‌ است. جوزف بن پترزل، محقق تاریخ اجتماعی دانشگاه آزاد برلین، در کتاب جدید خود تحت عنوان شهرهای احساساتی: مناظراتی حول تغییرات شهری در برلین و قاهره، ۱۸۶۰ تا ۱۹۱۰، این مناظرات را پی گرفته و این مهم را که شباهت‌های این مباحث درباره احساسات ......ادامه مطلب

چيزى كه تمام پرسش‌ها و پژوهش‌های «محمد ضيمران» را صورت‌بندی می‌کند همان بحث كهنه و کلیشه‌ای «سنت و مدرنيته» است كه البته او با سنجه و نگره جديدى سراغ آن رفته و به دریافت‌های ديگرى از آن رسيده است. او فیلسوف ایرانی و عضو گروه فلسفه هنر در فرهنگستان هنر ایران است…- متولد ۱۳۲۶ اصفهان ......ادامه مطلب

سخنرانی اخیر رییس‌جمهور ایالات متحده که در آن استراتژی آن کشور در مورد افغانستان و جنوب آسیا توضیح داده شد، به روشنی نشان می‌دهد که صف‌بندی‌های جدید در منطقه شکل گرفته است. در سخنرانی رییس‌جمهور ایالات متحده‏ی امریکا آمده است که هند شریک استراتژیک ایالات متحده در جنوب آسیا و کل ......ادامه مطلب

«گفت‌وگوی تمدن‌ها» در معنای خاص، یعنی به منزله یك نظریه فلسفی در مناسبات بیناتمدنی و یا دكترینی در سیاست خارجه و روابط بین‌الملل، كه بیشتر با نام سید محمد خاتمی رئیس‌جمهور اسبق ایران پیوند خورده است، پیشینه‌ای حداكثر چهل و اندی ساله دارد. با این حال، در اغلب موارد، گفت‌وگوی تمدن‌ها را در معنای عام در نظر گرفته و قدمت آن را به اندازه تاریخ تمدن دانسته‌اند. منظور از معنای عام این است كه «هیچ دو تمدنی شكل نگرفته‌اند، مگر اینكه به شكلی با ......ادامه مطلب

از مجموع حرف‌های شما این‌طور برداشت می‌شود که به نوعی مدرنیسم کامل اعتقاد دارید؛ مدرنیسمی که مفاهیم نظری خود را از عصر روشنگری می‌گیرد و حالا چون به صورت ناتمام تجربه شده، باید به آن برگشت و کاملش کرد. ......ادامه مطلب

این نوشته پس از بحث درباره انقلاب ۱۳۵۷ و زمینه و پیامد آن، به وضعیت کنونی می‌پردازد و برمی‌نهد که مضمون آنچه اینک در ایران می‌گذرد، نبرد بر سر مالکیت است که منظور از آن هر چیزی است که می‌ارزد و نمی‌ارزد. جایگاه‌ها، داشته‌‌ها، نمادها،‌ و مجموعه ارزش‌ها موضوع نبرد هستند. این چیزی است عمیق‌تر و فراتر از نارضایتی و خیزش به خاطر بحران اقتصادی. در انقلاب، داشت و نداشت و خواست و نخواست به این صورت و با این شدت موضوع درگیری نبود. ......ادامه مطلب

اجازه می‌خواهم گفت‌وگو را با تعریف چند اصطلاح آغاز کنیم: تعریف جامعهٔ مدنی در ‏جهان امروز چیست و پیش‌نیازهای شکل‌گیری آن کدام‌ است؟ به نظر من این پرسش که جامعه‌ی مدنی در جهان «امروز» چه تعریفی دارد برای ما باید ‏اهمیت کمتری داشته باشد تا این که ببینیم امروز چه مفهومی (از میان مفاهیم متعددِ) ‏جامعه‌ی مدنی بیشتر به کار جامعه‌ی ما ......ادامه مطلب

افلاتون(347-427 پ.م)، فیلسوف یونانی، شاگرد سقراط و معلم ارسطو، یکی از بنیادگذاران فلسفه غرب، خالق نخستین سیستم”ایده آلیسم عینی” است. نظراتش پیرامون جهان، کاملا صوری و اسطوره ای است. دوئالیسم جسم-روح او بعدها اساس انسانشناسی و الهیات مسیحی در سدههای میانه گردید. نیچه میگفت ،مسیحیت یعنی افلاتون گرایی برای عوام. افلاتون در تمام شاخه های فلسفه، ایده آلیست است. ......ادامه مطلب

توجه کردن و جلب توجه کردن همیشه مشکل بوده است. ما محتاج دیده شدن‌ایم و بی‌وقفه در حال تلاش و رقابت برای جذاب‌ کردن خودمان به منظور جلب توجه بیشتر. اما در زمانه‌ی ما که اطلاعات از در و دیوارش می‌ریزد این مشکل حاد و بغرنج شده است و توجه به متاع محدود و کمیابی تبدیل می‌شود.چطور می‌توانم توجه شما را به خواندن این مطلب جلب کنم؟ قطعاً امکانش را ندارید که همزمان به همه چیز توجه کنید؛ این از صفاتی است که فقط برای یک ذات متعالی تصور شده است. وقت کافی هم ندارید که به همه‌ی آن‌چه دوست دارید بپردازید. ناگزیر باید انتخاب کنید که به چه توجه کنید؛ مثلاً سراغ تلنباری از پادکست‌های گوش‌نداده بروید، معاشقه کنید، قیمت دلار را دنبال کنید، یا تلگرام را بالا و پایین کنید و در پوستین خلق افتید. ......ادامه مطلب

من عاشق فوتبالام، اما اغلب از خود می‌پرسم آیا فوتبال را بیش از حد دوست ندارم؟ و آیا این سبب نمی‌شود که از خود بی‌خود شوم و قوای انتقادی‌ام را به ‌آسانی از دست بدهم؟ شاید باید به شدت به فوتبال بدگمان بود، و از نقش آن در زندگی خود بیشتر انتقاد کرد تا تجلیل. بین شکل فوتبال (یعنی همکاری، جمع‌گرایی، و عمل جمعی) و محتوای مادی این بازی (یعنی پول)، تناقضی – آن هم به زننده‌ترین و مضحک‌ترین صورت خود – وجود دارد. همانطور که چند سال قبل بیِلسا ]سرمربی اسبق تیم ملی آرژانتین[ گفت: «هرچه می‌گذرد از شباهت دنیای فوتبال به دنیای طرفداران پروپاقرص کاسته شده و بر شباهت آن به دنیای ......ادامه مطلب

وقتی کسی را فریب‌کار بخوانیم، در واقع از او انتقاد کرده‌ایم. وقتی می‌گویید فریب خورده‌اید، دارید از بدرفتاری با خود شکایت می‌کنید. فریب‌کاری (manipulation) در بهترین حالت بالقوه خطرناک است و در بدترین حالت کاملاً غیراخلاقی است. اما چرا چنین است؟ فریب‌کاری چه اشکالی دارد؟ آدمیان همیشه، و به شکل‌های گوناگون، یکدیگر را تحت نفوذ قرار می‌دهند. اما چه چیز فریب‌کاری را از دیگر انواع اِعمال نفوذ متمایز می‌کند، و چه چیز آن را غیراخلاقی می‌سازد؟ ......ادامه مطلب

در دیدار پل سلان، شاعر یهودی، با مارتین هایدگر، فیلسوف مرتبط با نازی‌ها، چه گذشت؟ 23 ژوئیه‌ی 1967، پل سلانِ شاعر در فرایبورگ آلمان به خواندن اشعار خود برای حاضران پرداخت. سلان در آن زمان موقتاً از بیمارستان روانی سنت-آن مرخص شده بود: شاعر، بعد از یک فروپاشی عصبی، که با اقدام به خودکشی‌اش همراه بود، در این بیمارستان بستری شده بود. در نشست شعرخوانیِ سلان مارتین هایدگرِ فیلسوف هم حضور داشت. روز بعد از آن نشست، از سلان دعوت شد تا به دیدار هایدگر، در ......ادامه مطلب

بنا بر روایت‌هایی که در گفتگوهای افلاطونی وجود دارد، سقراط زندگی خود را وقف طرح پرسش کرده بود و آماده بود برای دفاع از زندگی بر مبنای کاوش فلسفی، که با روش طرح پرسش انجام میشد جان خود را فدا کند. اما پرسش چیست؟ چرا تاکنون تحلیلهای زبانشناختی و بررسیهای فلسفی پاسخ جامعی ارائه نکردهاند؟ آخرین پرسشی که پرسیدید چه بود. برای به یاد آوردن آن لحظه‌ای درنگ کنید. شاید در حین ......ادامه مطلب

اواخر دهه‌ی 1360 در میانه‌ی دریا بین بندرعباس و قشم آنجا که آب رفته‌رفته رنگ عمق به خود می‌گیرد، صداهایی شنیده می‌شد که دریاروندگان نامش را جن‌های کشتیِ سوخته گذاشته بودند. این اصوات مرموز طبق گفته‌ی مسافران و جاشوان محلی از درون کشتی متروک «نیهون آلفا» شنیده می‌شد؛ کشتی قبرسی که سال ۱۳۶۱ در اسکله‌ی بندرعباس دچار حریق شد و پس از اطفای حریق برای سال‌ها در میانه‌ی دریا رها شد. جزیره‌ی سیاه آهنی حالا چند سالی است که به تاریخ پیوسته و تنها یک چیز از آلفای سوخته باقی مانده و آن راز صداهای مرموز درون کشتی است که برخلاف شایعات آن‌قدرها هم فرازمینی نبودند. ......ادامه مطلب

لیبرالیسم به مفهومی به شدت مناقشه‌برانگیز تبدیل شده است. عده‌ای آن‌ را هدیه‌ی تمدن غربی به بشریت می‌‌خوانند و عده‌ای عامل انحطاط این تمدن. برای عده‌ای لیبرالیسم سرچشمه‌ی انواع رذایل است: بنیان خانواده و باهمستان را سست می‌کند، دین و ایمان آدم را به باد می‌دهد، بی‌بند و باری را ترویج می‌کند و به نابرابری اقتصادی و اجتماعی دامن می‌زند. برای عده‌ای لیبرالیسم منبع انواع فضایل است: ایده‌ی آزادی، برابری و عدالت اجتماعی را به جهان شناسانده، دموکراسی را پرورش داده و به رشد مدنیت دامن زده است. لیبرال به برچسبی تبدیل شده‌ که یکی به عنوان نشان افتخار و مایه‌ی مباهات به سینه‌ی خود می‌زند و یا برای انگ و داغ ننگ زدن به سینه‌ی دیگری.  ......ادامه مطلب

شاید بتوان گفت مهم‌ترین پرسش امروز ما درباره‌ی ایران این است: «مسئله‌ی بنیادی ایران» چیست؟ در میان مسائلی که در ایران وجود دارند، از مذهب و ناسیونالیسم گرفته تا تبعیض و استبداد، از بحران زیست‌محیطی تا بحران جنسیتی، و از خطر فروپاشی اتحاد ملی تا ظهور جنبش‌های قدرتمندِ گریز از مرکز، آیا می‌توان از چیزی به نام مسئله‌ی مرکزی در ایران هم سخن گفت؟ در میان مسائل گوناگون و بحران‌هایی که با آن مواجهیم، پرسش مرکزی و بنیادین ما کدام است؟ ......ادامه مطلب

این نوشته پس از بحث درباره انقلاب ۱۳۵۷ و زمینه و پیامد آن، به وضعیت کنونی می‌پردازد و برمی‌نهد که مضمون آنچه اینک در ایران می‌گذرد، نبرد بر سر مالکیت است که منظور از آن هر چیزی است که می‌ارزد و نمی‌ارزد. جایگاه‌ها، داشته‌‌ها، نمادها،‌ و مجموعه ارزش‌ها موضوع نبرد هستند. این چیزی است عمیق‌تر و فراتر از نارضایتی و خیزش به خاطر بحران اقتصادی. در انقلاب، داشت و نداشت و خواست و نخواست به این صورت و با این شدت موضوع درگیری نبود. ......ادامه مطلب

سيروس علی نژاد: روشنفکری جديد ايران پس از تماس با اروپا به دنبالِ جنگ های ايران و روس پديد آمد. از آن زمان تا کنون بيش از يکصد و پنجاه سال گذشته است. می خواهم نظر شما را در اين باره بدانم که از کجا راه افتاده ايم، به کجا رسيده ايم. اکنون در کجا ايستاده ايم و چگونه می توانستيم در جای بهتری ايستاده باشيم؟ و ......ادامه مطلب

مقالات
اقتصاد
محیط زیست
  • بیست گزاره اقلیمی در باره سیلاب ایران
    در قالب بیست گزاره کوتاه تلاش کرده‌ام به زبانی خیلی ساده وجوه اقلیمی سیل‌های اخیر را شرح دهم. بیشتر متمرکز بوده‌ام بر سوالات و ابهاماتی که در فضای مجازی دست به دست می‌چرخد. امیدوارم روشنگر و پاسخگو
  • 30 سال آینده جنگلی در شمال کشور نخواهیم داشت ایسنا
    رئیس انجمن جنگلبانان ایران، با بیان اینکه ۳۰ سال آینده جنگلی در شمال کشور نخواهیم داشت، گفت: در استان گیلان راش و شاه بلوط دچار بیماری شده اند و در آینده نزدیک شاهد مرگ و میر دسته جمعی این گونه ها
  • دریای خزر، دریای مرده ایسنا
    بر اساس یافته‌های محققان کشور، تراز آب دریای خزر در سال‌های اخیر کاهش یافته است، ضمن آنکه انواع مواد آلاینده و فاضلاب‌های شهری و کشاورزی به این دریا وارد می‌شود که با افزایش بار آلی در بستر و کاهش
  • 10 حقیقت انکارناپذیر در مورد تغییرات اقلیمی کره‌ی زمین حسام میثاقی
    کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد که در ماه دسامبر سال ۲۰۱۸ و در شهر کاتوویس لهستان برگزار شد، با تصویب توافق‌نامه‌ای به کار خود پایان داد. در پایان این کنفرانس، نمایندگان بیش از ۱۹۰ کشور در
  • اقیانوسی سرشار از پلاستیک حسام میثاقی
    شاید برای شما هم پیش آمده که هنگام خرید میوه و سبزیجات، هر یک از انواع میوه را در کیسه‌های پلاستیکیِ جداگانه ریخته‌اید تا وزن‌کردن جداگانه‌ی میوه‌ها آسان‌تر شود. شاید شاهد بوده‌اید که نفر روبه‌روی
  • می‌شود مردم را زوری به بهشت سبز برد؟ علیرضا اشراقی
    آیا حمایت و حفاظت از محیط زیست با دموکراسی و حقوق ‌بشر تعارض دارد؟ به نظر که چنین نیست؛ در اسناد سازمان‌ ملل، این‌ها در یک‌راستا و مقوم یکدیگر تعریف شده‌اند. روندهای سیاسی در کشورهای مختلف جهان هم
آمار بازدید سایت
0005780
Visit Today : 86
Visit Yesterday : 133
This Month : 2976
Who's Online : 2