اندیشه ، فلسفه
  • نخستین زنان فیلسوف داگ هاربِنشْرود
    من به پا خاسته‌ام تا تو را به چالش دعوت کنم یایناوالکیا! با دو پرسش، درست مثل یک سلحشور بی‌رحم… که زهِ کمانش را سخت می‌کشد و دو تیر مهلک در دست دیگرش دارد، به پا می‌خیزم تا دشمن را به چالش دعوت
  • اخلاقی زیستن در گفتارهایی از مصطفی ملکیان، مقصود فراستخواه و امیر اکرمی
    محسن آزموده| متاسفانه اخلاق در عرف جامعه ما به معنای مجموعه‌ای از باید و نبایدهای نیک‌خواهانه اما بدون مبنا فروکاسته شده و وقتی کسی دم از اخلاق می‌زند، ذهن همگان به سمت انبانی از نصایح و توصیه‌های
  • انسان و هستی بهرام حبیبی
    همه هستی، از ته تیره خاک تا روشنای آسمان، طربخانه زندگی است .غور در پدیده های طبیعت، کشف نظم قانونمندِ ترکیبِ هستیِ بیجان، روند تکامل از موجودات ذره ای تا به انسان هوشمند و روابط زنده و معقولی که بین
  • افول دموکراسی در سراسر جهان اَدَم فارِست
    به نظرِ اندیشکده‌ی «خانه‌ی آزادی»، افول دموکراسی در سراسر جهان «نگران‌کننده» است و شمار فزاینده‌ای از کشورها به سوی حکومت اقتدارگرایانه گام برمی‌دارند. یافته‌های گزارش سالانه‌ی این سازمان آمریکایی،
  • دو مفهوم عقل در تاریخ اندیشه
    نوشتار مختصر حاضر از سه بخش تشكیل شده است. در بخش نخست مقدمه‌ای درباره‌ی ابهام مفهوم عقلانیت به دست خواهم داد و بعد برای رفع این ابهام دو قسم «جزمی» و «نقادانه»ی عقلانیت را از هم بازخواهم شناخت و در
  • در زیر سنگفرش، ساحل آرمیده است: تأملاتی در باب میراث مکتب فرانکفورت سیلا بن‌حبیب
    مه 1968 سرآغاز بیداری سیاسی نسل من بود. در آن زمان دانشجوی کالج آمریکایی دختران در استانبول بودم و به عنوان دختر جوانی یهودی در جامعه‌ای با اکثریت مسلمان و به سبب غلیان آمریکاستیزیِ ناشی از جنگ
  • بیایید به کلیشه‌ها خلاقانه بنگریم نانا آریل
    در باره‌ی کلیشه‌‌ها یک چیز قطعیت دارد و آن این است که نباید از کاربرد آن‌‌ها بدتان بیاید. استفاده از کلیشه‌‌ها را معمولاً نشانه‌‌ی اندیشه‌ی‌‌ بی‌مایه و عاری از خلاقیت می‌شمارند. خوشبختانه، اگر یک
تجددگرايی
  • برای اصلاح ایران، باید از اصلاح فرهنگی شروع کنیم ماشاءالله آجودانی در گفتگو با محمد حیدری
    در ادامه‌ی گفت‌وگو‌‌های آسو درباره‌ی مسائل بنیادی ایران، ماشالله آجودانی می‌گوید یکی از مهم‌ترین مسائل ما این است که بیش از اصلاح فرهنگ به تغییر سیاسی اهمیت دادیم و فکر کردیم که با سیاست می‌توانیم
  • خردگرایی و روشنگری
    واژه خرد گرایی هنگامی که در ارتباط با متفکران و فیلسوفان قرن هفده اروپا نظیر رنه دکارت، باروخ اسپینوزا، و گوتفرید لایب‌نیتس به کار رود، به معنایِ باور به عقل به عنوانِ تنها منبعِ معتبرِ است این
  • دولت پژمرده؛ انسان – دولت با نشاط [ دکتر مهدی مطهرنیا
    مقدمه : شتاب روزافزون انسان در گذار از دهلیزهای هزارتو در توی علم، و فناوری؛ و گذار پی در پی از پوسته های جور واجور شعور متعارف، به سرعت شتاب را نیز از گویایی بازمی دارد. نیاز به کاربرد «ریشتر»[2]،
  • احساسات، موضوع جدید پژوهش‌های اجتماعی گفتگو با جوزف بن پترزل
    در اواخر قرن نوزدهم میلادی، بسیاری از نویسندگان معاصر در هر دو شهر برلین و قاهره از تغییرات شهری با عبارات مشابهی یاد کردند و همگی بر این باور بودند که این تغییرات بر احساسات مردم تاثیرات بزرگی
  • در آینه انديشه
    چيزى كه تمام پرسش‌ها و پژوهش‌های «محمد ضيمران» را صورت‌بندی می‌کند همان بحث كهنه و کلیشه‌ای «سنت و مدرنيته» است كه البته او با سنجه و نگره جديدى سراغ آن رفته و به دریافت‌های ديگرى از آن رسيده است. او
تاریخ
  • با سردار سپه ؛ از اشتیاق تا ناامیدی (قسمت هفدهم) زهره روحی
    با وجود اعمال غیر قانونی رضا خان ، وی در آبان 1302 به مقام نخست وزیری می‌رسد و حتی قبل از افتتاح مجلس پنجم (22 بهمن 1302)، پیشاپیش اکثریت اعضاء مجلس را که از اصلاح طلبان غیر مذهبی بودند، موافق با خود
  • سرگذشت عجیب ملکه‌ استر: از دربار هخامنشی تا کاخ سفید علیرضا اشراقی
    یکی از پندهایی که از گذشته می‌شود گرفت این است که به ندرت کسی از گذشته پند می‌گیرد. اما با کمی زحمت می‌توان گذشته را طوری ارایه کرد تا مخاطب پندی را که می‌خواهیم از آن بگیرد. برای چنین‌کاری لازم است
  • با سردار سپه ؛ از اشتیاق تا ناامیدی (قسمت پانزدهم) زهره روحی
    اگر همه اینها، جهت زدودن تبعیض اجتماعی از اقشار مختلف بوده، اگر روحانیان به این دلیل از مصدرهای قدرتی خویش پایین کشیده شدند تا «عدالت اجتماعی»، و برابری حقوق همگان، در جامعه حضور یابد، خوب است بدانیم
  • تجدید مطلعی در مفهوم سنت 6
    طرحی از یک نظریه مشروطیت و حکومت قانون در ایران تلقی آیات نجف از امر به معروف و نهی از منکر نیز برخاسته از دریافت مدنی وعرفی آنان از حکمی شرعی است. آخوند خراسانی ، در پاسخ به استفتایی در باره ” لزوم
  • تجدید مطلعی در مفهوم سنت 5
    طرحی از یک نظریه مشروطیت و حکومت قانون در ایران جنبش مشروطه خواهی مردم ایران ، به خلاف آن چه اهل ایدئولوژی نسنجیده گفته اند، گامی فراتر در غربزدگی نبود. پرچم غربزدگی نیز با مشروطیت ” بر بام سرای این
  • تجدید مطلعی در مفهوم سنت 4
    موضوع ” مشروعه شدن مشروطه ” نبود، مناقشه اساسی این بود که تا چه مقیاسی می توان اصول عقلایی علوم شرعی را در جهت مشروعیت مشروطیت متحول کرد؟رویارویی میرزای نائینی و شیخ فضل الله رویارویی دو
آمار بازدید سایت
0001997
Visit Today : 50
Visit Yesterday : 73
This Month : 1997
Who's Online : 2

«داستان جاوید» (1363) از اسماعیل فصیح (1313- 1388) نویسنده ایرانی، روایت واقعیِ برشی از زندگی جاوید پورفیروز، جوان پانزده ساله زرتشتی است که به همراه عموی کهن‌سالش در سال 1301 ه.ش رهسپار تهران می‌شود تا مادر و خواهر و پدر تاجرش را که همراه هم برای شازده ملک‌آرای قاجاری از یزد به تهران کالا آورده‌ و اکنون ناپدید شده‌اند، خبری بگیرد یا آنها را پیدا کند. عزیمت او به تهران پس از برگزاری مراسم سدره‌پوشی برای وی اتفاق می‌افتد و طبق این آیین زرتشتی او در پانزده سالگی با برگزاری این آیین گذار (ritual passage)از دنیای کودکی خداحافظی می‌کند و به عنوان یک مرد، وارد عرصه زندگی می‌شود. او در بین راه عمویش را در کویر قم از دست می‌دهد و تنها راهی تهران می‌شود. در تهران با پرس و جو خانه ملک‌آرا را پیدا می‌کند، به سختی وارد آن شده و در بدو امر متوجه می‌شود در نزاع میان پدرش با ملک‌آرا او کشته شده اما مادر و خواهر کوچکش در زیرزمین همین ملک زندگی سختی را می‌گذرانند. مادرش که بر اثر فشارهای روحی لال شده نمی‌تواند حادثه را بازگو کند و بنابراین جوان تصمیم می‌گیرد به هر ترتیبی شده خانواده‌اش را از این وضعیت نجات دهد. در اقدام برای نجات، لو می‌روند و به بدترین شکل ممکن مجازات شده او بیهوش شده و پس از به هوش آمدن متوجه می‌شود مادرش را از دست داده است. کل داستان او به دنیال خواهرش که حالا به عنوان گروگان در تشکیلات ملک‌آرا از او پنهانش کرده‌اند، می‌گردد و در این بین به سختی‌های فراوانی می‌افتد. تحقیر می‌شود، سرش کلاه می‌گذارند، دروغ می‌شنود، مجازات می‌شود، به او تهمت می‌زنند، به بدنش در دو زمان هتک حرمت می‌کنند و بلاهای مختلفی را سرش می‌آورند تا از پیداکردن خواهر کوچکش افسانه منصرف شود. اما او بر اساس آموزه‌های دینی به راهی که می‌رود معتقد است و تا آخر و رسیدن به هدف، راهش را طی می‌کند. در این بین ایمان او دچار افت و خیز می‌شود، ولی هدفش را فراموش نمی‌کند. به نظر می‌رسد اسماعیل فصیح در داستان جاوید به یک تقابل دوتایی (dichotomy) تلویحی پرداخته است: دین/ شهر.
جاوید پسر ساده زرتشتی است که از خانواده‌ای مذهبی برخاسته، به طوری که نیاکانش همگی جزء بزرگان آیین زرتشت بوده و اکنون عموهایش عهده‌دار این سمت هستند. او با آموزه‌های دینی که مبتنی بر یک سری اخلاقیات هستند مانند برتری راستی به دروغ ، مبارزه با اهریمن فساد و دروغ و غیره، سادگی خاصی دارد و از درک تهرانی‌هایی که با آنها در می‌افتد و در سرتاسر داستان هم حضور دارند و مدام به او دروغ می‌گویند یا نارو می‌زنند، عاجز است.
تهران در آن سال‌هایی که داستان جاوید روایت می‌شود، در حال تغییر و دگرگونی است. صاحب قطار دودی است که آن را به شهر ری متصل می‌کند، تلگراف راه افتاده و اتوبوس‌هایی برای مسیرهای بیرون تهران به شهرهای دیگر وجود دارد. در ابتدای داستان جاوید با الاغ به تهران می‌آید، اما در آخر با اتوبوس به شهرش بازمی‌گردد. البته محله‌هایی مانند امامزاده معصوم هنوز به شکل باغ قرار دارند و خبری از ساخت و سازهای دهه‌های سی و چهل به بعد نیست. سیستم آبرسانی به شکل آب‌انباری است و لوله‌کشی شهری به شکلی سیستماتیک وجود ندارد، اما در مجموع با شروع جریان ساخت و ساز در تهران مواجه می‌شویم که افراد سعی می‌کنند پس از خریدن زمین و بدل کردنش به ملک، حتما مغازه‌ای هم با آن بسازند. زیرا تصور می‌کنند زمین در حال گران شدن است و باید هرچه سریع‌تر دارایی خود را به زمین بدل کرده و از آن کسب درآمد کنند. این شرایط و وجود ادارات دولتی و منزلت شغل کارمندی و تلاش و رقابت برای کسب شغل اداری نشان می‌دهد که با شهری روبرو هستیم که به سمت و سوی مدرن شدن در حرکت است.
نکته قابل توجه آنست که شهر تهران برای جاوید، حاصل این نمادهای مدرن یا در حال مدرن شدن نیست. این پدیده‌ها اصلاً به چشم او نمی‌آیند. هرچند او از شهر یزد آمده که در آن روزگار در نسبت با تهران، به این حد از مدرن شدن هم نرسیده و تقابل دو شهر از این نظر می‌تواند برای او جذاب باشد، اما تهران در نظر او مردمان و رفتار و گفتار و خلق و خوی آنانست که با آنها روبرو می‌شود و ظاهراً در یک سلسله مراتب قرار دارند. در رأس این سلسله مراتب، شخص کمال‌الدین ملک‌آرا قرار دارد که از شاهزاده‌های قاجاری است و در حین تفویض حکومت قاجاری‌ها به پهلوی‌ها در پی کسب مقام در دولت جدید است. او مردی میگسار، تریاکی، زن‌باره، قاتل، دیکتاتور و دروغگوست. پس از او همسرش تاج‌ماه است که نقش پررنگی در داستان ندارد و زنی منفعل است و سپس دخترش ثریا قرار دارند که در میان همه افرادی که داستان به مدت هشت سال در آن روایت می‌شود، تنها کسی است که به جاوید به مثابه یک انسان می‌نگرد و با او رفتاری انسانی دارد و حامی اوست و البته اهل مطالعه و برخلاف مادرش نقشی فعال دارد. بقیه افراد زیردستان ملک‌آرا هستند که هر یک در باغ و خانه وی یا ثریا مسئولیت‌های مختلفی را دارند. آنان نیز با جاوید رفتار مناسبی ندارند. در اثر هشت سال زندگی با این افراد او در محله نیز شناخته می‌شود که بازهم در داستان می‌بینیم غریبه‌ها هم با او رفتار مناسبی ندارند.
این بدرفتاری بیش از هر چیز حاصل دو نگاه است، اولی به دین متفاوت وی برمی‌گردد که تهرانی‌ها آن را طاقت نیاورده و به کفر و گبر بودن متهم می‌کنند و به همین دلیل به خود اجازه می‌دهند با او هر بدرفتاری را بکنند. این در حالیست که جاوید هرگز در سراسر داستان دروغ نمی‌گوید، متهم نمی‌کند و تا جایی که ذهن و عقلش یاری کند به یاری آنان می‌شتابد و خدمت می‌کند. دوم آنکه ظاهراً واقعیت‌هایی نسبت به خواهرش افسانه و نحوه کشته شدن پدرش توسط ملک‌آرا وجود دارد که او نباید سر دربیاورد. به همین دلیل همیشه مورد تحقیر و توهین واقع می‌شود تا جایگاهش در سلسله مراتب پایین‌تر حفظ شود.
در مجموع سادگی حاصل از نگاه دینی وی به جهان و هستی در کنار مردمان شهر تهران که ذهنیت‌های پیچیده دارند و در شهر در حال مدرن شدن تهران به یک رقابت برای کسب هرچه بیشتر پول مشغولند و در این حین هرگونه عملی هم از آنها سر می‌زند، جاوید را متحیر می‌کند. با این نگاه می‌توان گفت این داستان روایتی است که از تقابل دین و شهرمدرن می‌تواند وجود داشته باشد.
از سوی دیگر ذهنیت ساده جاوید به عنوان یک پسر روستایی در مقابل ذهنیت پیچیده‌ای که از تهرانی‌های شهری وجود دارد، مسئله پررنگ دیگری است که در کل داستان بازنمایی می‌شود. تهرانی‌ها در نزد وی افرادی چندلایه و پیچیده هستند که او نمی‌تواند به نیت اعمال و کنش‌های آنان پی ببرد. حتی وقتی با لیلا همسر شناسنامه‌ای خود نیز ارتباط نزدیکی پیدا می‌کند، نمی‌تواند به او صددرصد اعتماد کند یا زمانی که مجبور می‌شود به گاریچی ملک‌آرا برای یافتن خواهرش اعتماد کند، هرچند ظواهر امر نشان می‌دهد که این بار مورد خیانت واقع نخواهد شد، اما در نهایت باز هم به او نارو می‌زنند و باز هم او بازنده ماجراست. اما مهم‌ترین اعتماد در داستان در انتها رخ می‌دهد که شخص ملک‌آرا به ظاهر او را راضی می‌کند که کمکش کند. جاوید می‌پذیرد ولی متوجه می‌شود باز هم از او نارو دیده است.
نکته مهم دیگر آنست که در مقابل بی‌اعتمادی که او نسبت به دیگران دارد، دیگران به وی بسیار راحت‌تر و ساده‌تر اعتماد می‌کنند. به عبارتی دوگانه خود/دیگری در داستان به این صورت قابل بحث و تشریح است که سادگی و قابل اعتماد بودن جاوید در نزد شخصیت‌های دیگر داستان از مادر همسرش گرفته تا شخص ملک‌آرا، به گونه‌ای است که آنان با وی احساس خودی بودن دارند. کارهایشان را به وی محول می‌کنند و مطمئن هستند که وجدانش اجازه نمی‌دهد کم و کاستی در اجرای کاری صورت بدهد. اما جاوید هرگز نمی‌تواند دیگری را به مثابه خودی بپذیرد.
در مجموع جاوید نماد شهرستانی در مقابل تهرانی، روستایی در مقابل شهری، سادگی در مقابل پیچیدگی و دیندار در مقابل بی‌دین است و به همین دلیل هر چه بیشتر در شهر تهران می‌ماند و با مردمانش روبرو می‌شود، کمتر به این شهر دلبسته شده و تقریباً هیچ دوست یا فرد نزدیکی نمی‌تواند برای خود پیدا کند. حتی با دختران این شهر هم نمی‌تواند رابطه نزدیک برقرا و ازدواج کند.گویی جاوید با ویژگی‌های شهرستانی بودن، ساده بودن، روستایی بودن و دیندار بودن با شهری مدرن و پیچیده نمی‌تواند وارد گفتگو شود-هرچند به عنوان یک انسان زیرکی هم دارد و می‌تواند در برابر پیشامدها از خود مراقبت کند- و در این رابطه الزامات برابر برای داشتن یک زندگی سالم ایجاد کند. بلکه همیشه او می‌بازد و چون اصرار بر حفظ ویژگی‌های خود دارد، در نهایت باید از این شهر برود. گویی شهر تهران گنجایش پذیرش و هضم او را ندارد.

print

مقالات
  • پاسخ به کتاب آسیب شناسی یک شکست ، نوشتۀ علی میرفطروس حمیدرضا مسیبیان
    مدت­ها پیش مطالبی از « علی میرفطروس» با عنوان «آسیب شناسی یک شکست» دیده بودم که به شدت در تلاش بود تا با نسبت دادن دروغ­های مکرر به دکتر مصدق به خیال خودش او را تخطئه کرده و برای پهلوی تبلیغ نماید
  • روشنفکر ایرانی و قهرمان پرستی اسفندیار طبری
    در این نوشته از دو دیدگاه اسطوره ای و سیاسی به رابطه بین هیروییزم یا قهرمان پرستی‌ و روشنفکر ایرانی پرداخته می-‌ شود. از دیدگاه فرهنگی‌ روشنفکر در یک چهارچوب فرهنگی‌ مجاز، مجبور به اندیشیدن بوده است.
  • «نه» گفتن را هم یاد بگیریم کوروش‭ ‬ساسانی
    برای خیلی از ما پیش آمده که در موقعیتی قرار بگیریم که می‌‍‍‌دانیم اگر یک «نه» بگوییم آسایش و آرامش زیادی را برای خود خریده‌ایم، اما نتوانسته‌ایم از این کلمۀ دو‌حرفی استفاده کنیم و آن را به زبان
  • جلال ایجادی: مدرنیته ناقص و زیانباری اسلام در ایران
    آیا ایران به مدرنیته نیازمند است؟ تلاش برای مدرنیته از زمان مشروطه آغاز شد و ناکام باقی ماند. رابطه ما با مدرنیته در تمدن غرب چگونه قابل تعریف است؟ آیا امروز دسترسی به مدرنیته در جامعه ما کماکان یک
  • آیا انسان گوشت و پوست و خون‌‌دار در حال احتضار نیست؟
    نوشتار زیر مشتمل بر دو بخش است؛ در بخش نخست، خُرده‌‌پرسش‌‌هایی اعتراضی به نسبت وضعیت فلاکت‌‌بار موجود و در خطاب با جناب استاد ملکیان طرح می‌‌شود تا زمینه برای پرسش انتقادی بزرگ‌تر از ایشان که در بخش
  • قیام فرانسه، چرا اکنون؟
    پس از سالها شکست اجتماعی، حالا یک جنبش منحصر به فرد دولت را وادار به کنار گذاشتن تعصب بودجه ای اش نموده است. با استفاده از تاکتیک های مناسب، جلیقه زردها در مباحث حفاظت از آب و هوا و قدرت خرید فریب
اقتصاد
محیط زیست
  • بیست گزاره اقلیمی در باره سیلاب ایران
    در قالب بیست گزاره کوتاه تلاش کرده‌ام به زبانی خیلی ساده وجوه اقلیمی سیل‌های اخیر را شرح دهم. بیشتر متمرکز بوده‌ام بر سوالات و ابهاماتی که در فضای مجازی دست به دست می‌چرخد. امیدوارم روشنگر و پاسخگو
  • 30 سال آینده جنگلی در شمال کشور نخواهیم داشت ایسنا
    رئیس انجمن جنگلبانان ایران، با بیان اینکه ۳۰ سال آینده جنگلی در شمال کشور نخواهیم داشت، گفت: در استان گیلان راش و شاه بلوط دچار بیماری شده اند و در آینده نزدیک شاهد مرگ و میر دسته جمعی این گونه ها
  • دریای خزر، دریای مرده ایسنا
    بر اساس یافته‌های محققان کشور، تراز آب دریای خزر در سال‌های اخیر کاهش یافته است، ضمن آنکه انواع مواد آلاینده و فاضلاب‌های شهری و کشاورزی به این دریا وارد می‌شود که با افزایش بار آلی در بستر و کاهش
  • 10 حقیقت انکارناپذیر در مورد تغییرات اقلیمی کره‌ی زمین حسام میثاقی
    کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد که در ماه دسامبر سال ۲۰۱۸ و در شهر کاتوویس لهستان برگزار شد، با تصویب توافق‌نامه‌ای به کار خود پایان داد. در پایان این کنفرانس، نمایندگان بیش از ۱۹۰ کشور در
  • اقیانوسی سرشار از پلاستیک حسام میثاقی
    شاید برای شما هم پیش آمده که هنگام خرید میوه و سبزیجات، هر یک از انواع میوه را در کیسه‌های پلاستیکیِ جداگانه ریخته‌اید تا وزن‌کردن جداگانه‌ی میوه‌ها آسان‌تر شود. شاید شاهد بوده‌اید که نفر روبه‌روی
  • می‌شود مردم را زوری به بهشت سبز برد؟ علیرضا اشراقی
    آیا حمایت و حفاظت از محیط زیست با دموکراسی و حقوق ‌بشر تعارض دارد؟ به نظر که چنین نیست؛ در اسناد سازمان‌ ملل، این‌ها در یک‌راستا و مقوم یکدیگر تعریف شده‌اند. روندهای سیاسی در کشورهای مختلف جهان هم