اندیشه ، فلسفه
  • نخستین زنان فیلسوف داگ هاربِنشْرود
    من به پا خاسته‌ام تا تو را به چالش دعوت کنم یایناوالکیا! با دو پرسش، درست مثل یک سلحشور بی‌رحم… که زهِ کمانش را سخت می‌کشد و دو تیر مهلک در دست دیگرش دارد، به پا می‌خیزم تا دشمن را به چالش دعوت
  • اخلاقی زیستن در گفتارهایی از مصطفی ملکیان، مقصود فراستخواه و امیر اکرمی
    محسن آزموده| متاسفانه اخلاق در عرف جامعه ما به معنای مجموعه‌ای از باید و نبایدهای نیک‌خواهانه اما بدون مبنا فروکاسته شده و وقتی کسی دم از اخلاق می‌زند، ذهن همگان به سمت انبانی از نصایح و توصیه‌های
  • انسان و هستی بهرام حبیبی
    همه هستی، از ته تیره خاک تا روشنای آسمان، طربخانه زندگی است .غور در پدیده های طبیعت، کشف نظم قانونمندِ ترکیبِ هستیِ بیجان، روند تکامل از موجودات ذره ای تا به انسان هوشمند و روابط زنده و معقولی که بین
  • افول دموکراسی در سراسر جهان اَدَم فارِست
    به نظرِ اندیشکده‌ی «خانه‌ی آزادی»، افول دموکراسی در سراسر جهان «نگران‌کننده» است و شمار فزاینده‌ای از کشورها به سوی حکومت اقتدارگرایانه گام برمی‌دارند. یافته‌های گزارش سالانه‌ی این سازمان آمریکایی،
  • دو مفهوم عقل در تاریخ اندیشه
    نوشتار مختصر حاضر از سه بخش تشكیل شده است. در بخش نخست مقدمه‌ای درباره‌ی ابهام مفهوم عقلانیت به دست خواهم داد و بعد برای رفع این ابهام دو قسم «جزمی» و «نقادانه»ی عقلانیت را از هم بازخواهم شناخت و در
  • در زیر سنگفرش، ساحل آرمیده است: تأملاتی در باب میراث مکتب فرانکفورت سیلا بن‌حبیب
    مه 1968 سرآغاز بیداری سیاسی نسل من بود. در آن زمان دانشجوی کالج آمریکایی دختران در استانبول بودم و به عنوان دختر جوانی یهودی در جامعه‌ای با اکثریت مسلمان و به سبب غلیان آمریکاستیزیِ ناشی از جنگ
  • بیایید به کلیشه‌ها خلاقانه بنگریم نانا آریل
    در باره‌ی کلیشه‌‌ها یک چیز قطعیت دارد و آن این است که نباید از کاربرد آن‌‌ها بدتان بیاید. استفاده از کلیشه‌‌ها را معمولاً نشانه‌‌ی اندیشه‌ی‌‌ بی‌مایه و عاری از خلاقیت می‌شمارند. خوشبختانه، اگر یک
تجددگرايی
  • برای اصلاح ایران، باید از اصلاح فرهنگی شروع کنیم ماشاءالله آجودانی در گفتگو با محمد حیدری
    در ادامه‌ی گفت‌وگو‌‌های آسو درباره‌ی مسائل بنیادی ایران، ماشالله آجودانی می‌گوید یکی از مهم‌ترین مسائل ما این است که بیش از اصلاح فرهنگ به تغییر سیاسی اهمیت دادیم و فکر کردیم که با سیاست می‌توانیم
  • خردگرایی و روشنگری
    واژه خرد گرایی هنگامی که در ارتباط با متفکران و فیلسوفان قرن هفده اروپا نظیر رنه دکارت، باروخ اسپینوزا، و گوتفرید لایب‌نیتس به کار رود، به معنایِ باور به عقل به عنوانِ تنها منبعِ معتبرِ است این
  • دولت پژمرده؛ انسان – دولت با نشاط [ دکتر مهدی مطهرنیا
    مقدمه : شتاب روزافزون انسان در گذار از دهلیزهای هزارتو در توی علم، و فناوری؛ و گذار پی در پی از پوسته های جور واجور شعور متعارف، به سرعت شتاب را نیز از گویایی بازمی دارد. نیاز به کاربرد «ریشتر»[2]،
  • احساسات، موضوع جدید پژوهش‌های اجتماعی گفتگو با جوزف بن پترزل
    در اواخر قرن نوزدهم میلادی، بسیاری از نویسندگان معاصر در هر دو شهر برلین و قاهره از تغییرات شهری با عبارات مشابهی یاد کردند و همگی بر این باور بودند که این تغییرات بر احساسات مردم تاثیرات بزرگی
  • در آینه انديشه
    چيزى كه تمام پرسش‌ها و پژوهش‌های «محمد ضيمران» را صورت‌بندی می‌کند همان بحث كهنه و کلیشه‌ای «سنت و مدرنيته» است كه البته او با سنجه و نگره جديدى سراغ آن رفته و به دریافت‌های ديگرى از آن رسيده است. او
تاریخ
  • با سردار سپه ؛ از اشتیاق تا ناامیدی (قسمت هفدهم) زهره روحی
    با وجود اعمال غیر قانونی رضا خان ، وی در آبان 1302 به مقام نخست وزیری می‌رسد و حتی قبل از افتتاح مجلس پنجم (22 بهمن 1302)، پیشاپیش اکثریت اعضاء مجلس را که از اصلاح طلبان غیر مذهبی بودند، موافق با خود
  • سرگذشت عجیب ملکه‌ استر: از دربار هخامنشی تا کاخ سفید علیرضا اشراقی
    یکی از پندهایی که از گذشته می‌شود گرفت این است که به ندرت کسی از گذشته پند می‌گیرد. اما با کمی زحمت می‌توان گذشته را طوری ارایه کرد تا مخاطب پندی را که می‌خواهیم از آن بگیرد. برای چنین‌کاری لازم است
  • با سردار سپه ؛ از اشتیاق تا ناامیدی (قسمت پانزدهم) زهره روحی
    اگر همه اینها، جهت زدودن تبعیض اجتماعی از اقشار مختلف بوده، اگر روحانیان به این دلیل از مصدرهای قدرتی خویش پایین کشیده شدند تا «عدالت اجتماعی»، و برابری حقوق همگان، در جامعه حضور یابد، خوب است بدانیم
  • تجدید مطلعی در مفهوم سنت 6
    طرحی از یک نظریه مشروطیت و حکومت قانون در ایران تلقی آیات نجف از امر به معروف و نهی از منکر نیز برخاسته از دریافت مدنی وعرفی آنان از حکمی شرعی است. آخوند خراسانی ، در پاسخ به استفتایی در باره ” لزوم
  • تجدید مطلعی در مفهوم سنت 5
    طرحی از یک نظریه مشروطیت و حکومت قانون در ایران جنبش مشروطه خواهی مردم ایران ، به خلاف آن چه اهل ایدئولوژی نسنجیده گفته اند، گامی فراتر در غربزدگی نبود. پرچم غربزدگی نیز با مشروطیت ” بر بام سرای این
  • تجدید مطلعی در مفهوم سنت 4
    موضوع ” مشروعه شدن مشروطه ” نبود، مناقشه اساسی این بود که تا چه مقیاسی می توان اصول عقلایی علوم شرعی را در جهت مشروعیت مشروطیت متحول کرد؟رویارویی میرزای نائینی و شیخ فضل الله رویارویی دو
آمار بازدید سایت
0001999
Visit Today : 52
Visit Yesterday : 73
This Month : 1999
Who's Online : 1

بهار مختاریان در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا ضمن اشاره به اینکه از آغاز سال در ایران باستان شواهدی مبنی بر دو زمان که یکی منطبق بر اعتدال پاییزی، یعنی «مهرگان» و یکی اعتدال بهاری یعنی «نوروز» وجود دارد. «نوروز» برخلاف «مهرگان» که با نام خاص ایزد میترا/مهر مربوط است، ظاهرا اسم عامی به معنی «روز نو» است، اما گویا در زمانی نامعلوم این اسم عام مشخصا بر اعتدال بهاری و جشن آغاز سال تبدیل به اسم خاصی شده بوده است. ریشه لغوی «نوروز» از دو واژه ی nava در اوستا به معنی «نو» است که تقریبا تمامی زبانهای هند و اروپایی آن را حفظ کرده اند و raočah «روشنان» که در اوستا تلویحا به معنی اجرام سماوی درخشان است، اما در فارسی باستان به شکل raučah به معنی «روز» به کاررفنه است و البته در هیچ یک با ترکیب nava شاهدی ارائه نمی دهند. منابع پهلوی هم از nōk و rōz هم به صورت جدا و هم به طور ترکیبی nōgrōz در یکی دو متن فارسی میانه به کار رفته است.

باری روشن است که این نام امروزه برای جشن آغاز سال متداول شده است. اساسا نامهای آیین ها و جشن ها در طول تاریخ ایران تغییر و تحولاتی داشته و آنچه اهمیت دارد عناصر ساختاری آنهاست که به اشکال مختلف باقی مانده است. روشن است آیین ها و نمایش های آیینی گوناگونی در فاصله روزهای آخر زمستان تا روزهای آغازین بهار تا سیزده به در جریان دارد و کل اینها اجرای معنادار «نوشدن» سالیانه را معنا می بخشیده است. درواقع، آیین هایی متفاوت و درهم تنیده که جدا ساختن آنها بنا به گفته ژرژ دومزیل نیاز به مهارت بسیار دارد. در این میان،یکی هم شخصیت حاجی فیروز است. شخصیتی با صورت سیاه کرده و پوشش قرمز و کلاه نوک دار یا بوقی و با دایره زنگی است.

بهار مختاریان افزود: برخی می کوشند این پیچیدگهای آیینی و نمایش را با ساده سازی و صرفا بنا بر مشابهت های سطحی با دیگر شاخص های اسطوره ای و بعضا تاریخی مرتبط سازند و یکی هم ارتباط دادن حاجی فیروز با سیاوش و یا تموز میان رودانی است که صرفا اتصالاتی فاقد سند و تحلیل های ساختاری است.

وی ادامه داد: قدرمسلم این که در این روزهای آخر سال اکثر منابع گزارش از بازگشت ارواح نیاکان یا همان فروهرها بر زمین دارند که در خود واژه ی فروردین هم باقی مانده است. آیین های مرتبط با این فره وشی ها همانطور که بارها اشاره کرده ام در قاشق زنی چهارشنبه سوری در آماده سازی خانه ها برای پذیرایی از آنها، انداختن سفره با خوراک و نوشیدنی آنگونه که ابوریحان بیرونی نیز می گوید برای مهمان داشتن آنها اجرا می شده است و امروزه به شکل سفره هفت سین درآمده است. در کنار این مراسم خانوادگی و شخصی، راه افتادن کارناول هایی در کوی و برزن و نمایش هایی گوناگون چون حاجی فیروز یا کوسه برنشین نیز به شکل اجتماعی و عمومی نیز اجرا می شده است.

البته باید اذعان کنم آن چه که امروزه به شکل سفره هفت سین می شناسیم یعنی هفت چیز با آوای آغازین سین، هیچ شاهد مستند تاریخی ندارد، ما فقط شواهدی از هفت گیاه یا سبزه و یا هفت گل مثلا آنگونه که منابع ارمنی گزارش می دهند، داریم که به نظر ژرژ دومزیل بنا بر مستنداتی دقیق اساسا سنتی هند و اروپایی در ارتباط باجشن نوشیدن و خوش گذرانی در کنار ارواح نیاکان بوده و در ایران با دو امشاسپند هئورتات (خرداد) و امرتات (مرداد) که اولی با نوشیدنی جاودانگی و دومی با خوراک و گیاه، ارتباط داشته و به طور گسترده ای در اکثر فرهنگهای هند و اروپایی اجرا می شده است. و همانطور که دومزیل می گوید این جنبه متاسفانه در ایران کم کم محو شده است. اگر بخواهیم بهتر بگوییم جنبه اجتماعی و عمومی پذیرایی اراواح یا همان فروهرها محو و کم رنگ و صرفا پذیرایی خانوادگی و شخصی از آنها با خانه تکانی، سفره پهن کردن و روشن کردن نور باقی مانده است. اما بازمانده آیین های مرتبط با گاهنبار همسپثمئیدیه که آن را نیز با به حرکت درآمدن ارواح در آخر زمستان مربوط می کنند، در نمایش های گوناگونی در ایران چون حاجی فیروز، کوسه برنشین، عروس گولی و … برجای مانده است. در اکثر این نمایش ها شخصیت های اصلی آنها صورتشان راسیاه می کنند و به نوعی بازنمود جهان مردگان هستند، با ساز و دهل و زنگوله هایی و یا درمورد حاجی فیروز با دایره زنگی حضور خود را اعلام می کنند. باید یادآور شد کلیه نمایش های مرتبط به حضور مردگان در آغاز یا پایان زمستان در فرهنگ هند و اروپایی قابل پی گیری است و همگی ساختار مشترکی را از طریق نمادهایی ثابت نمایش می دهند. ژرژ دومزیل به درستی مسئول کم رنگ شدن کارناوال ها را که اساسا سنتی پیشا زرتشتی و بسیار کهن بوده موبدان زرتشتی می داند تا بار دینی مراسم را قوت بخشند. امری که در دیگر سنت ها نیز دیده می شود. بنابر این، حاجی فیروز نیز در این سنت بسیار کهن قرار می گیرد که به کارناوالهای آیین های بازگشت ارواح بر زمین و جشن شادی و خوشگذرانی در کنار آنها در پایان زمستان مربوط می شده است که به نوعی پیام آور بهار و باروری نیز بوده و در اجرای برخی از نمایش ها چون عروس گولی یا پیر بابو به طور نمادین باقی مانده است. از این رو طبقه بندی رفتارها و ابزارها یا اجزای نمادین این آیین ها و نمایش ها صرف نظر از محدوده زمانی و مکانی در گستره فرهنگی وسیع تری می تواند ما را به تفسیر معنایی آنها برساند و برقرای اتصالات سریع بر مبنای شباهت های صوری یا توضیح آنها بر اساس گزارشهای تاریخی متاخر کمکی به روشنگری آنها نمی کند.

میر نوروزی:

بهار مختاریان بیان کرد: اما درباره میرنوروزی باید اشاره کنم که ساختار و اجزای نمادین نمایش ها و یا کارناوال های میر نوروزی ربطی به بازگشت نمادین ارواح نیاکان ندارد و بیشتر آیینی غیر هند و اروپایی و در ارتباط با قربانی شاه یا انسان در فرهنگ های میانرودانی است و شواهد کاملا موثقی از چنین قربانی انسانی در جشن های آغاز بهار در ارتباط با کشاورزی و تضمین کیفی آنها از طریق قربانی آن هم از نوع بالاترین شکل آن یعنی شاه در منابع بابلی موجود است مانند جشن زاگموگ. در تحولات تاریخی چنین آیین های خشنی مسلم است که جای شاه را به مرور زمان مجرم یا متهم محکوم به مرگی بگیرد که پس از امارتی چند روزه، قربانی می شد، این امر دست کم در ایران تا زمان صفویه اجرا می شده است و در تاریخ عالم آرای عباسی از آن گزارشی موثق موجود است. در آنجا گفته می شود که چگونه برای از سرراه برداشتن یکی از مخالفان شاه عباس اتفاق آرا بر این قرار می گیرد که از آن مخالف میرنوروزی بسازند و بعد از مدت امارت کوتاهش از تخت بر تخته می افتد. اهمیت این گزارش نه تنها ثبت تاریخی یکی از آیین های کهن تا دوران صفویه که بیشتر زنده بودن اجرایی آن به عنوان آیین پذیرفته شده در جامعه آن زمان است. در دیگر اشکال برجای مانده از این آیین در ایران به شکل نمایش های میر نوروزی در کردستان یا خراسان شواهد حاکی از این است که میرنوروزی نباید بخندد و اگر بخندد او را کتک می زند. کتک زدن جنبه بسیار تقلیل یافته ای از همان کشتن است که در مورد تحول آیین ها از شکلهای اولیه به اشکال مورد قبول یا پذیرش جامعه در تحولات عقلانی-فکری آنها کاملا معمول است.

مختاریان تصریح کرد: بنابر این تمامی اجزایی که در آیین میر نوروزی اجرا می شود هیچ ربطی به حاجی فیروز ندارد و میر نوروزی خاستگاه میانرودانی دارد و با قربانی انسان در آغاز بهار ارتباط داشته. از این رو، تحلیل و تفسیر آیین ها و مراسم کاری بسیار پیچیده و نیاز به مهارت دارد. به جای توضیحات و تعبیر تفسیرهای سطحی که متاسفانه سطوح دانشگاهی ما را نیز دربرگرفته است، توصیه می کنم آیین ها و نمایش ها را به همان شکل سنتی که به ما می رسد اجرا کنیم و تحلیل و تفسیر آن را به سطح علمی تخصصی برگردانیم و در پی توضیح عام و خوشایند آنها نباشیم. در عوض در اجرای سنتی آنها آن گونه که به ما رسیده اند بکوشیم تا به هویت بخشی ملی کمک کنیم.

print

مقالات
  • پاسخ به کتاب آسیب شناسی یک شکست ، نوشتۀ علی میرفطروس حمیدرضا مسیبیان
    مدت­ها پیش مطالبی از « علی میرفطروس» با عنوان «آسیب شناسی یک شکست» دیده بودم که به شدت در تلاش بود تا با نسبت دادن دروغ­های مکرر به دکتر مصدق به خیال خودش او را تخطئه کرده و برای پهلوی تبلیغ نماید
  • روشنفکر ایرانی و قهرمان پرستی اسفندیار طبری
    در این نوشته از دو دیدگاه اسطوره ای و سیاسی به رابطه بین هیروییزم یا قهرمان پرستی‌ و روشنفکر ایرانی پرداخته می-‌ شود. از دیدگاه فرهنگی‌ روشنفکر در یک چهارچوب فرهنگی‌ مجاز، مجبور به اندیشیدن بوده است.
  • «نه» گفتن را هم یاد بگیریم کوروش‭ ‬ساسانی
    برای خیلی از ما پیش آمده که در موقعیتی قرار بگیریم که می‌‍‍‌دانیم اگر یک «نه» بگوییم آسایش و آرامش زیادی را برای خود خریده‌ایم، اما نتوانسته‌ایم از این کلمۀ دو‌حرفی استفاده کنیم و آن را به زبان
  • جلال ایجادی: مدرنیته ناقص و زیانباری اسلام در ایران
    آیا ایران به مدرنیته نیازمند است؟ تلاش برای مدرنیته از زمان مشروطه آغاز شد و ناکام باقی ماند. رابطه ما با مدرنیته در تمدن غرب چگونه قابل تعریف است؟ آیا امروز دسترسی به مدرنیته در جامعه ما کماکان یک
  • آیا انسان گوشت و پوست و خون‌‌دار در حال احتضار نیست؟
    نوشتار زیر مشتمل بر دو بخش است؛ در بخش نخست، خُرده‌‌پرسش‌‌هایی اعتراضی به نسبت وضعیت فلاکت‌‌بار موجود و در خطاب با جناب استاد ملکیان طرح می‌‌شود تا زمینه برای پرسش انتقادی بزرگ‌تر از ایشان که در بخش
  • قیام فرانسه، چرا اکنون؟
    پس از سالها شکست اجتماعی، حالا یک جنبش منحصر به فرد دولت را وادار به کنار گذاشتن تعصب بودجه ای اش نموده است. با استفاده از تاکتیک های مناسب، جلیقه زردها در مباحث حفاظت از آب و هوا و قدرت خرید فریب
اقتصاد
محیط زیست
  • بیست گزاره اقلیمی در باره سیلاب ایران
    در قالب بیست گزاره کوتاه تلاش کرده‌ام به زبانی خیلی ساده وجوه اقلیمی سیل‌های اخیر را شرح دهم. بیشتر متمرکز بوده‌ام بر سوالات و ابهاماتی که در فضای مجازی دست به دست می‌چرخد. امیدوارم روشنگر و پاسخگو
  • 30 سال آینده جنگلی در شمال کشور نخواهیم داشت ایسنا
    رئیس انجمن جنگلبانان ایران، با بیان اینکه ۳۰ سال آینده جنگلی در شمال کشور نخواهیم داشت، گفت: در استان گیلان راش و شاه بلوط دچار بیماری شده اند و در آینده نزدیک شاهد مرگ و میر دسته جمعی این گونه ها
  • دریای خزر، دریای مرده ایسنا
    بر اساس یافته‌های محققان کشور، تراز آب دریای خزر در سال‌های اخیر کاهش یافته است، ضمن آنکه انواع مواد آلاینده و فاضلاب‌های شهری و کشاورزی به این دریا وارد می‌شود که با افزایش بار آلی در بستر و کاهش
  • 10 حقیقت انکارناپذیر در مورد تغییرات اقلیمی کره‌ی زمین حسام میثاقی
    کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد که در ماه دسامبر سال ۲۰۱۸ و در شهر کاتوویس لهستان برگزار شد، با تصویب توافق‌نامه‌ای به کار خود پایان داد. در پایان این کنفرانس، نمایندگان بیش از ۱۹۰ کشور در
  • اقیانوسی سرشار از پلاستیک حسام میثاقی
    شاید برای شما هم پیش آمده که هنگام خرید میوه و سبزیجات، هر یک از انواع میوه را در کیسه‌های پلاستیکیِ جداگانه ریخته‌اید تا وزن‌کردن جداگانه‌ی میوه‌ها آسان‌تر شود. شاید شاهد بوده‌اید که نفر روبه‌روی
  • می‌شود مردم را زوری به بهشت سبز برد؟ علیرضا اشراقی
    آیا حمایت و حفاظت از محیط زیست با دموکراسی و حقوق ‌بشر تعارض دارد؟ به نظر که چنین نیست؛ در اسناد سازمان‌ ملل، این‌ها در یک‌راستا و مقوم یکدیگر تعریف شده‌اند. روندهای سیاسی در کشورهای مختلف جهان هم