اندیشه ، فلسفه
  • نخستین زنان فیلسوف داگ هاربِنشْرود
    من به پا خاسته‌ام تا تو را به چالش دعوت کنم یایناوالکیا! با دو پرسش، درست مثل یک سلحشور بی‌رحم… که زهِ کمانش را سخت می‌کشد و دو تیر مهلک در دست دیگرش دارد، به پا می‌خیزم تا دشمن را به چالش دعوت
  • اخلاقی زیستن در گفتارهایی از مصطفی ملکیان، مقصود فراستخواه و امیر اکرمی
    محسن آزموده| متاسفانه اخلاق در عرف جامعه ما به معنای مجموعه‌ای از باید و نبایدهای نیک‌خواهانه اما بدون مبنا فروکاسته شده و وقتی کسی دم از اخلاق می‌زند، ذهن همگان به سمت انبانی از نصایح و توصیه‌های
  • انسان و هستی بهرام حبیبی
    همه هستی، از ته تیره خاک تا روشنای آسمان، طربخانه زندگی است .غور در پدیده های طبیعت، کشف نظم قانونمندِ ترکیبِ هستیِ بیجان، روند تکامل از موجودات ذره ای تا به انسان هوشمند و روابط زنده و معقولی که بین
  • افول دموکراسی در سراسر جهان اَدَم فارِست
    به نظرِ اندیشکده‌ی «خانه‌ی آزادی»، افول دموکراسی در سراسر جهان «نگران‌کننده» است و شمار فزاینده‌ای از کشورها به سوی حکومت اقتدارگرایانه گام برمی‌دارند. یافته‌های گزارش سالانه‌ی این سازمان آمریکایی،
  • دو مفهوم عقل در تاریخ اندیشه
    نوشتار مختصر حاضر از سه بخش تشكیل شده است. در بخش نخست مقدمه‌ای درباره‌ی ابهام مفهوم عقلانیت به دست خواهم داد و بعد برای رفع این ابهام دو قسم «جزمی» و «نقادانه»ی عقلانیت را از هم بازخواهم شناخت و در
  • در زیر سنگفرش، ساحل آرمیده است: تأملاتی در باب میراث مکتب فرانکفورت سیلا بن‌حبیب
    مه 1968 سرآغاز بیداری سیاسی نسل من بود. در آن زمان دانشجوی کالج آمریکایی دختران در استانبول بودم و به عنوان دختر جوانی یهودی در جامعه‌ای با اکثریت مسلمان و به سبب غلیان آمریکاستیزیِ ناشی از جنگ
  • بیایید به کلیشه‌ها خلاقانه بنگریم نانا آریل
    در باره‌ی کلیشه‌‌ها یک چیز قطعیت دارد و آن این است که نباید از کاربرد آن‌‌ها بدتان بیاید. استفاده از کلیشه‌‌ها را معمولاً نشانه‌‌ی اندیشه‌ی‌‌ بی‌مایه و عاری از خلاقیت می‌شمارند. خوشبختانه، اگر یک
تجددگرايی
  • برای اصلاح ایران، باید از اصلاح فرهنگی شروع کنیم ماشاءالله آجودانی در گفتگو با محمد حیدری
    در ادامه‌ی گفت‌وگو‌‌های آسو درباره‌ی مسائل بنیادی ایران، ماشالله آجودانی می‌گوید یکی از مهم‌ترین مسائل ما این است که بیش از اصلاح فرهنگ به تغییر سیاسی اهمیت دادیم و فکر کردیم که با سیاست می‌توانیم
  • خردگرایی و روشنگری
    واژه خرد گرایی هنگامی که در ارتباط با متفکران و فیلسوفان قرن هفده اروپا نظیر رنه دکارت، باروخ اسپینوزا، و گوتفرید لایب‌نیتس به کار رود، به معنایِ باور به عقل به عنوانِ تنها منبعِ معتبرِ است این
  • دولت پژمرده؛ انسان – دولت با نشاط [ دکتر مهدی مطهرنیا
    مقدمه : شتاب روزافزون انسان در گذار از دهلیزهای هزارتو در توی علم، و فناوری؛ و گذار پی در پی از پوسته های جور واجور شعور متعارف، به سرعت شتاب را نیز از گویایی بازمی دارد. نیاز به کاربرد «ریشتر»[2]،
  • احساسات، موضوع جدید پژوهش‌های اجتماعی گفتگو با جوزف بن پترزل
    در اواخر قرن نوزدهم میلادی، بسیاری از نویسندگان معاصر در هر دو شهر برلین و قاهره از تغییرات شهری با عبارات مشابهی یاد کردند و همگی بر این باور بودند که این تغییرات بر احساسات مردم تاثیرات بزرگی
  • در آینه انديشه
    چيزى كه تمام پرسش‌ها و پژوهش‌های «محمد ضيمران» را صورت‌بندی می‌کند همان بحث كهنه و کلیشه‌ای «سنت و مدرنيته» است كه البته او با سنجه و نگره جديدى سراغ آن رفته و به دریافت‌های ديگرى از آن رسيده است. او
تاریخ
  • با سردار سپه ؛ از اشتیاق تا ناامیدی (قسمت هفدهم) زهره روحی
    با وجود اعمال غیر قانونی رضا خان ، وی در آبان 1302 به مقام نخست وزیری می‌رسد و حتی قبل از افتتاح مجلس پنجم (22 بهمن 1302)، پیشاپیش اکثریت اعضاء مجلس را که از اصلاح طلبان غیر مذهبی بودند، موافق با خود
  • سرگذشت عجیب ملکه‌ استر: از دربار هخامنشی تا کاخ سفید علیرضا اشراقی
    یکی از پندهایی که از گذشته می‌شود گرفت این است که به ندرت کسی از گذشته پند می‌گیرد. اما با کمی زحمت می‌توان گذشته را طوری ارایه کرد تا مخاطب پندی را که می‌خواهیم از آن بگیرد. برای چنین‌کاری لازم است
  • با سردار سپه ؛ از اشتیاق تا ناامیدی (قسمت پانزدهم) زهره روحی
    اگر همه اینها، جهت زدودن تبعیض اجتماعی از اقشار مختلف بوده، اگر روحانیان به این دلیل از مصدرهای قدرتی خویش پایین کشیده شدند تا «عدالت اجتماعی»، و برابری حقوق همگان، در جامعه حضور یابد، خوب است بدانیم
  • تجدید مطلعی در مفهوم سنت 6
    طرحی از یک نظریه مشروطیت و حکومت قانون در ایران تلقی آیات نجف از امر به معروف و نهی از منکر نیز برخاسته از دریافت مدنی وعرفی آنان از حکمی شرعی است. آخوند خراسانی ، در پاسخ به استفتایی در باره ” لزوم
  • تجدید مطلعی در مفهوم سنت 5
    طرحی از یک نظریه مشروطیت و حکومت قانون در ایران جنبش مشروطه خواهی مردم ایران ، به خلاف آن چه اهل ایدئولوژی نسنجیده گفته اند، گامی فراتر در غربزدگی نبود. پرچم غربزدگی نیز با مشروطیت ” بر بام سرای این
  • تجدید مطلعی در مفهوم سنت 4
    موضوع ” مشروعه شدن مشروطه ” نبود، مناقشه اساسی این بود که تا چه مقیاسی می توان اصول عقلایی علوم شرعی را در جهت مشروعیت مشروطیت متحول کرد؟رویارویی میرزای نائینی و شیخ فضل الله رویارویی دو
آمار بازدید سایت
0001997
Visit Today : 50
Visit Yesterday : 73
This Month : 1997
Who's Online : 2

هر سال در ۱۷ فوریه گروهی در میدان «کامپو دی فیوری» در رم جمع می‌شوند تا در پای مجسمه‌‌ی یک مُبلغ مذهبیِ باشلق‌پوش که به واتیکان چپ‌چپ نگاه می‌کند،‌ تاج گل بگذارند، شمع روشن کنند و شعر بخوانند. این تندیس به یاد جوردانو برونو، فیلسوف ناپلی، ساخته شده است که در سال ۱۶۰۰ به دستور دستگاه تفتیش عقاید در این محل زنده‌زنده سوزانده شد. اتهام او بدعت‌گذاری و نگارش کتاب‌هایی در دفاع از کیهان‌شناسیِ خورشیدمحورِ کوپرنیک بود؛ او می‌گفت که جهان آفرینش لایتناهی است و دنیاهای دیگری هم در آن وجود دارد.

این‌ها شبیه به اتهاماتی است که ۱۶ سال بعد علیه گالیله مطرح شد؛ گالیله توبه کرد اما برونو بر سرِ حرفش ایستاد و اعدام شد. همین نافرمانی است که او را به شهیدی قهرمان تبدیل کرده است. به گزارش یکی از حاضران در این محاکمه، وقتی حکم اعدام برونو صادر شد، او چنین گفت: «شما بیش از من از اجرای این حکم می‌ترسید.»

نظریه‌ی برونو درباره‌ی بی‌کرانگیِ جهان آفرینش تنها یکی از عقاید بدعت‌آمیزش بود که مخالفت کلیسای کاتولیک را برانگیخت اما همین امر سبب شده که در سال‌های اخیر از او با عنوان نخستین شهید دانش مدرن یاد کنند. نیل دوگراس تایسون، فیزیک‌دان نامدار، اولین قسمت از مجموعه‌ی تلویزیونیِ کیهان: سفر پرماجرای زمانی‌مکانی (۲۰۱۴) را به برونو و جایگاهش در تاریخ اندیشه‌ی علمی اختصاص داد؛ البته او به این نکته اشاره نکرد که برونو به یک اندازه به جادوگریِ عهد باستان و اخترشناسی علاقه داشت. برایان کاکس هم در کتاب پرفروش خود، جهان آفرینشِ بشری، به توصیف «مرگ سینماییِ» برونو می‌پردازد اما نتیجه می‌گیرد که «درباره‌ی نقش او در علم نمی‌توان قاطعانه نظر داد. او بیشتر آزاداندیشی سرسخت بود تا دانشمندی واقعی.»

جذابیت ماندگارِ برونو در ایتالیا و اروپا ناشی از این است که نماد شهامت در اظهارنظر به شمار می‌رود. در کنسرت خیریه‌ای در لندن برای «تئاتر آزاد بلاروس»، نادیا تولوکونیکوا، عضو گروه پوسی رایِت، از برونو به عنوان قهرمان دگراندیشی در برابر ظلم و ستم یاد کرد. الهام گرفتن یک زن جوان روسِ بزرگ‌شده در دوران ولادیمیر پوتین از یک کشیش دومینیکن خلع‌لباس‌شده‌ی قرن شانزدهمی نشان می‌دهد که برونو به شخصیتی تقریباً اسطوره‌ای بدل شده است.

من در ده سال گذشته (با نام مستعار اس‌جِی پَریس) سرگرم نگارش مجموعه رمان‌هایی درباره‌ی برونو بوده‌ام اما او از مدت‌ها قبل تخیل نمایش‌نامه‌نویسان و رمان‌نویسانی مثل جیمز جویس، اسکار وایلد و برتولت برشت را برانگیخته است. ویکتور هوگو یکی از کسانی بود که در قرن نوزدهم به کارزار حمایت از بنای مجسمه‌ی برونو در میدان کامپه دی فیوری کمک مالی کرد-این کارزارِ جمع‌آوری کمک‌های مالی را دانشجویانی به راه انداختند که برونو را نماد مناسبی برای رمی می‌دانستند که به تازگی از چنگ سلطه‌ی پاپ آزاد شده بود؛ آنها حتی می‌گفتند که برونو رهاییِ رم را پیش‌بینی کرده است. روی پاسُتونِ این تندیس چنین نوشته‌اند: «تقدیم به برونو، از طرف نسلی که ظهورش را همین‌جا، بر فراز تلّ‌هیزم فروزان، پیش‌بینی کرد.»

واتیکان قرن‌ها حیثیت برونو را لکه‌دار کرد، اسناد محاکمه‌اش را مخفی نگه داشت، و در چهارصدمین سالگرد مرگش (۲۰۰۰) پاپ از صدور فرمان عفو او خودداری کرد.

مراسم گرامی‌داشت برونو را «انجمن ملیِ آزاداندیشان» سازمان‌دهی می‌کند اما افراد گوناگونی در آن شرکت می‌کنند: خداناباوران، آنارشیست‌ها، عقل‌گرایان، عرفا، اصلاح‌طلبان کاتولیک و یک هیئت نمایندگی از طرف مسئولان شهر که تاج گلی در پای مجسمه می‌گذارند. این تصدیق رسمیِ اهمیت تاریخیِ برونو حاکی از نوعی اعاده‌ی حیثیت است اما رابطه‌ی او و نهاد قدرت همچنان پرتنش و ناآرام است.

واتیکان قرن‌ها حیثیت برونو را لکه‌دار کرد، اسناد محاکمه‌اش را مخفی نگه داشت، و در چهارصدمین سالگرد مرگش (۲۰۰۰) پاپ از صدور فرمان عفو او خودداری کرد. متولیان کلیسای کاتولیک گفتند که برونو مستحق عفو نیست زیرا از تعالیم مسیحی بیش از حد منحرف شده است (پاپ در سال ۱۹۹۲ گالیله را بخشید). امروز در سراسر ایتالیا خیابان‌ها، میدان‌ها و دانشکده‌هایی به نام برونو وجود دارد اما او هنوز از بسیاری جهات، غیرخودی و نماد مقاومت است. تابستان گذشته تصویر او را، بی هیچ توضیحی، روی دیوار کوچه‌ای در ونیز دیدم. اخیراً یکی از دوستان ساکن کالابریا عکسی از پوستری روی مجسمه‌ای عمومی را برایم فرستاد: باز هم تصویر برونو بود، روی آن نوشته بودند، «جوردانو برونو: مخالف مفتش‌های قدیمی و جدید».

به‌رغم شهرت ماندگار برونو، تنها معدودی از غیردانشگاهیان کتاب‌های او را مطالعه می‌کنند؛ جذابیت آثار فلسفی‌اش به پای داستان زندگی و مرگش نمی‌رسد. اما یکی از مضامین همیشگیِ آثار او بسط فلسفه‌ی دین جدیدی است که از اختلاف‌های موجود میان کاتولیک‌ها و پروتستان‌ها فراتر می‌رفت و حتی می‌توانست منازعات دینیِ شدید‌ اروپا در اواخر قرن شانزدهم را حل کند. او با برخی از حکّام اروپا، از جمله الیزابت اول، تماس گرفت، به این امید که از ایده‌هایش درباره‌ی رواداری و اتحاد حمایت کنند اما هیچ یک از آنها از او پشتیبانی نکرد.

برونو نیمی از عمر را گریزان از دستگاه تفتیش عقاید در خارج از ایتالیا گذراند، در گوشه و کنار اروپا پناه گرفت و تقریباً هر دو سال یک بار مجبور به تغییر مکان شد؛ او می‌دانست که آوارگی و از خانه رانده شدن به چه معناست. اکنون دولت دست‌راستیِ ایتالیا از رواداری و گشودگی به دنیا فاصله گرفته و سیاست‌های ضدمهاجرتی را دنبال می‌کند. حتی «بازرس مونتالبانو»، کارآگاه محبوب مجموعه‌ای تلویزیونی، هم می‌تواند به اختلاف‌نظر میان مردم دامن بزند چون به نظر برخی، از «پروپاگاندا به نفع مهاجران» حمایت کرده است. در چنین شرایطی، گرامی‌داشتِ زندگی و مرگ برونو از هر زمانِ دیگری مهم‌تر است زیرا شهامت او همچنان الهام‌بخش کسانی است که مصمم‌اند تا نظر و عقیده‌ی خود را به‌رغم سرکوب بیان کنند.

برگردان: عرفان ثابتی

print
مقالات
  • پاسخ به کتاب آسیب شناسی یک شکست ، نوشتۀ علی میرفطروس حمیدرضا مسیبیان
    مدت­ها پیش مطالبی از « علی میرفطروس» با عنوان «آسیب شناسی یک شکست» دیده بودم که به شدت در تلاش بود تا با نسبت دادن دروغ­های مکرر به دکتر مصدق به خیال خودش او را تخطئه کرده و برای پهلوی تبلیغ نماید
  • روشنفکر ایرانی و قهرمان پرستی اسفندیار طبری
    در این نوشته از دو دیدگاه اسطوره ای و سیاسی به رابطه بین هیروییزم یا قهرمان پرستی‌ و روشنفکر ایرانی پرداخته می-‌ شود. از دیدگاه فرهنگی‌ روشنفکر در یک چهارچوب فرهنگی‌ مجاز، مجبور به اندیشیدن بوده است.
  • «نه» گفتن را هم یاد بگیریم کوروش‭ ‬ساسانی
    برای خیلی از ما پیش آمده که در موقعیتی قرار بگیریم که می‌‍‍‌دانیم اگر یک «نه» بگوییم آسایش و آرامش زیادی را برای خود خریده‌ایم، اما نتوانسته‌ایم از این کلمۀ دو‌حرفی استفاده کنیم و آن را به زبان
  • جلال ایجادی: مدرنیته ناقص و زیانباری اسلام در ایران
    آیا ایران به مدرنیته نیازمند است؟ تلاش برای مدرنیته از زمان مشروطه آغاز شد و ناکام باقی ماند. رابطه ما با مدرنیته در تمدن غرب چگونه قابل تعریف است؟ آیا امروز دسترسی به مدرنیته در جامعه ما کماکان یک
  • آیا انسان گوشت و پوست و خون‌‌دار در حال احتضار نیست؟
    نوشتار زیر مشتمل بر دو بخش است؛ در بخش نخست، خُرده‌‌پرسش‌‌هایی اعتراضی به نسبت وضعیت فلاکت‌‌بار موجود و در خطاب با جناب استاد ملکیان طرح می‌‌شود تا زمینه برای پرسش انتقادی بزرگ‌تر از ایشان که در بخش
  • قیام فرانسه، چرا اکنون؟
    پس از سالها شکست اجتماعی، حالا یک جنبش منحصر به فرد دولت را وادار به کنار گذاشتن تعصب بودجه ای اش نموده است. با استفاده از تاکتیک های مناسب، جلیقه زردها در مباحث حفاظت از آب و هوا و قدرت خرید فریب
اقتصاد
محیط زیست
  • بیست گزاره اقلیمی در باره سیلاب ایران
    در قالب بیست گزاره کوتاه تلاش کرده‌ام به زبانی خیلی ساده وجوه اقلیمی سیل‌های اخیر را شرح دهم. بیشتر متمرکز بوده‌ام بر سوالات و ابهاماتی که در فضای مجازی دست به دست می‌چرخد. امیدوارم روشنگر و پاسخگو
  • 30 سال آینده جنگلی در شمال کشور نخواهیم داشت ایسنا
    رئیس انجمن جنگلبانان ایران، با بیان اینکه ۳۰ سال آینده جنگلی در شمال کشور نخواهیم داشت، گفت: در استان گیلان راش و شاه بلوط دچار بیماری شده اند و در آینده نزدیک شاهد مرگ و میر دسته جمعی این گونه ها
  • دریای خزر، دریای مرده ایسنا
    بر اساس یافته‌های محققان کشور، تراز آب دریای خزر در سال‌های اخیر کاهش یافته است، ضمن آنکه انواع مواد آلاینده و فاضلاب‌های شهری و کشاورزی به این دریا وارد می‌شود که با افزایش بار آلی در بستر و کاهش
  • 10 حقیقت انکارناپذیر در مورد تغییرات اقلیمی کره‌ی زمین حسام میثاقی
    کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد که در ماه دسامبر سال ۲۰۱۸ و در شهر کاتوویس لهستان برگزار شد، با تصویب توافق‌نامه‌ای به کار خود پایان داد. در پایان این کنفرانس، نمایندگان بیش از ۱۹۰ کشور در
  • اقیانوسی سرشار از پلاستیک حسام میثاقی
    شاید برای شما هم پیش آمده که هنگام خرید میوه و سبزیجات، هر یک از انواع میوه را در کیسه‌های پلاستیکیِ جداگانه ریخته‌اید تا وزن‌کردن جداگانه‌ی میوه‌ها آسان‌تر شود. شاید شاهد بوده‌اید که نفر روبه‌روی
  • می‌شود مردم را زوری به بهشت سبز برد؟ علیرضا اشراقی
    آیا حمایت و حفاظت از محیط زیست با دموکراسی و حقوق ‌بشر تعارض دارد؟ به نظر که چنین نیست؛ در اسناد سازمان‌ ملل، این‌ها در یک‌راستا و مقوم یکدیگر تعریف شده‌اند. روندهای سیاسی در کشورهای مختلف جهان هم